Hoe ben je op het idee gekomen om deze documentaire te maken?
Sofie Hanegreefs: “De film is het resultaat van een traject dat ik samen met Jelle heb afgelegd en meer dan tien jaar duurde. In 2016 maakte ik met hem de heel persoonlijke docu ‘How To Fall Apart’, waarin het onder meer gaat over de zelfdoding van mijn moeder die ik verloor toen ik zes jaar was, en over het enorme taboe op depressie. Die film was een vorm van heling, zowel voor mij als voor heel veel andere mensen. We zijn er heel Vlaanderen mee rondgetrokken, en overal hebben we gevoeld hoezeer mensen nood hebben aan momenten om samen te komen en over hun kwetsbaarheid te praten. Na die film voelde ik dat ik nog niet klaar was met het thema van de dood. Al wilde ik er dit keer een andere, minder persoonlijke en meer filosofische film over maken.”
“Ik zocht naar een toegankelijke manier om het over onze sterfelijkheid te hebben. Zo zijn we bij de Belg Andreas Vesalius uitgekomen, een arts die in de 16de eeuw wereldberoemd werd als grondlegger van de anatomie. Hij was de eerste die ons echt naar de binnenkant van ons lichaam leerde kijken én er meteen de schoonheid van inzag. Hij was dokter maar ook kunstenaar. Zijn tekeningen tonen op een heel fascinerende manier hoe wonderlijk en tegelijk kwetsbaar ons lichaam is.”
Vesalius is de verteller in de film, de gids langs het werk van vijf artsen en kunstenaars die elk op hun manier in zijn voetsporen treden. Onder meer Gunter von Hagens, de controversiële arts achter de ‘Körperwelten’-expo’s. Hoe was het om hem te leren kennen?
Hanegreefs: “Von Hagens is de uitvinder van de plastinatie-techniek die de ontbinding van lijken stopzet. Hij maakt van menselijke lichamen installaties die de ene keer de spieren tonen, een andere keer de zenuwen, enzovoort. Tegelijk is hij een controversieel figuur: er is twijfel over de herkomst van de lichamen waarmee hij werkt, en sommigen vinden het onethisch om die zo tentoon te stellen. Door de controverse rond zijn werk kregen we eerst hele strikte regels over wat we mochten filmen, maar al na één dag wonnen we zijn vertrouwen. Uiteindelijk mochten we álles filmen, het ganse proces van het binnenkomen van een lichaam tot het uitstallen ervan."
"Zijn labo’s liggen in het grensgebied tussen Duitsland en Polen. Je rijdt ernaar toe door spookachtige naaldbossen. Het is een achtergestelde regio waar Von Hagens in twee fabrieken meer dan honderd mensen tewerkstelt. Wetenschappers en anatomisten, maar ook huisvrouwen van boven de 50. Het is een plek die met weinig te vergelijken valt. Onze ontmoeting was extra bijzonder omdat Von Hagens de ziekte van Parkinson heeft. Hij bewoog tijdens de shoot heel moeilijk en kon slecht praten, maar schaamde zich daar niet voor. De grote showman die in de jaren 90 live autopsies deed op de Britse tv liet aan ons openlijk zijn kwetsbaarheid zien.”
“Ik merk dat bijna alle kinderen een groot rechtvaardigheidsgevoel hebben, maar gaandeweg wordt hen dat afgeleerd. Om te slagen in het leven, moet je op jezelf gefocust zijn. Empathie staat succes zogezegd in de weg”
Je werkt intussen al tientallen jaren als documentaire- en filmmaker. Waarom heb je voor die job gekozen?
Hanegreefs: “Ik ben opgegroeid in een klein dorpje diep in Limburg. Ik kreeg meestal de raad om toch maar ‘iets normaals’ te doen, een echte job te zoeken zogezegd. Maar ik was gefascineerd door alles wat met beelden te maken had, en wilde verhalen vertellen.”
“Dat ik de sprong durfde maken, heeft wellicht met de vroege dood van mijn moeder te maken. Ik wilde alles uit mijn leven halen, geen spijt hebben. Mijn moeder stapte uit het leven toen ik zes was, ik begreep lang niet waarom. Ze had alles, of toch alles wat op papier doorging voor een succesvol leven. Maar het gaf haar duidelijk geen voldoening, geen levenskracht. Ik leid misschien wel het leven dat zij niet durfde te leven.”
Je werkte al vaak voor NGO’s, maakte films rond armoede, vluchtelingen en mentale problemen. Waar komt jouw maatschappelijk engagement vandaan?
Hanegreefs: “Wat mij drijft, is een groot mededogen voor andere mensen, en voor de underdogs in het bijzonder. Ik verdraag geen onrechtvaardigheid. Ik denk dat je daar voor een stuk mee geboren wordt. Blijkbaar wilde ik als kind naar Afrika met Artsen Zonder Grenzen.”
“Engagement is alleszins een rode draad geweest doorheen mijn carrière. Ik voel geen inspiratie of drive als ik aan een project werk dat er voor mij niet echt toe doet. Ook al is het vaak een strijd: geëngageerde projecten zijn niet per se de meest populaire of lucratieve. Bovendien verhardt onze wereld in sneltempo.”
“Ik merk nochtans dat bijna alle kinderen een groot rechtvaardigheidsgevoel hebben, maar gaandeweg wordt hen dat afgeleerd. Om te slagen in het leven, moet je op jezelf gefocust zijn, empathie staat succes zogezegd in de weg. En politici maken ons wijs dat mensen in armoede of werkloosheid profiteurs zijn of het zelf gezocht hebben.”
“Mijn moeder had alles, of toch alles wat op papier doorgaat voor een succesvol leven. Maar het gaf haar duidelijk geen voldoening. Ik leid nu misschien wel het leven dat zij niet durfde te leven.”
Dit voorjaar is ‘En nu is ze dood’ te zien op VRT. Een docureeks over femicide die je samen maakte met Nahid Shaikh Phara de Aguirre. Waarom was die reeks zo nodig?
Hanegreefs: “Omdat femicide, of vrouwenmoord, totaal onderschat én verkeerd begrepen wordt. Het is om te beginnen géén marginaal probleem. Naar schatting gaat het om twee gevallen per maand in België, maar wellicht zijn het er drie keer zoveel. Bovendien beschouwen politie en justitie vrouwenmoorden nog steeds veel te veel als incidenten. Maar dat zijn ze niet. Met de reeks willen we tonen wat er allemaal voorafgaat aan de zoveelste ‘plotse’ vrouwenmoord, en dus ook waar de kansen liggen om vroeger in te grijpen en het drama te voorkomen.”
Naast filmmaker ben je ook kunstenares. Je werkt met de Japanse Kintsugi-techniek: het gebruik van gouden lijm om objecten te herstellen. Een eenvoudige handeling die wel erg therapeutisch werkt.
Hanegreefs: “Kintsuki staat eigenlijk voor ‘gouden verbinding’: je lijmt scherven aan elkaar en krijgt een prachtig resultaat. Het is handwerk dat concentratie vergt en helpt om je hoofd leeg te maken. De symboliek erachter is makkelijk te begrijpen maar werkt heel goed. Bij senioren, kankerpatiënten, mensen die iemand verloren, maar ook gewoon tijdens teambuildings. Het gaat erom je breuken in de verf te zetten zodat die kunnen schitteren.”
“Ik doe veel verschillende dingen, maar het is wel steeds dezelfde drive die mij stuwt. Ook bij het maken van ‘Corpus’ was het doel om mensen te laten ontdekken dat er een enorme schoonheid zit in het kapotte en het onaffe. Ik ben daar zelf een voorbeeld van, of dat probeer ik toch te zijn. Het verlies van mijn moeder heeft me uiteraard enorm gekwetst. Maar net vanuit kwetsbaarheid kan je iets opbouwen dat interessanter of unieker is.”
PRAKTISCH
‘Corpus, A Quest For Eternity’ is een film van Sofie Hanegreefs en Jelle Janssens geproduceerd door Sophimages. Meer info via www.corpusthemovie.be
De film is te zien op 4 april 2026 tijdens de Dag van de Filosofie in Gent. Na de vertoning volgt een gesprek met regisseur Sofie Hanegreefs, forensisch arts en kunstenaar Babette Van Rafelghem, en hematoloog Tessa Kerre. Koop hier je tickets.
- Wie met vragen zit over zelfdoding kan terecht op de Zelfmoordlijn, op het gratis nummer 1813, of op zelfmoordlijn1813.be
- Nood aan een gesprek? Dan kan u 24/7 terecht bij Tele-Onthaal op het nummer 106. U kan ook chatten via www.tele-onthaal.be
- Jongeren kunnen terecht bij Awel op telefoonnummer 102, of via chat op awel.be
Woord: Jonas Mayeur
Beeld: Martin Corlazzoli
